Latem turysta listki szczypie,
zimą obficie sól się sypie,
a cały rok - gryzące dymy
stężenia przekraczają limit.

Tak drzewa umierają stojąc,
drzewa, co nasza są ostoją.
A my żyjemy w glorii zwycięstw
O ile jeszcze to jest życie.
Włodzimierz Scisłowski

Szkodnictwo leśne należy zaliczyć do szkód antropogenicznych, związanych z działaniem człowieka w środowisku przyrodniczym, w tym w środowisku leśnym. Szkodnictwo leśne jest wynikiem szkodliwego - fizycznego, rzadziej chemicznego - oddziaływania człowieka na las i obiekty (przedmioty) z nim związane. W nadleśnictwach zwalczaniem przestępstw i wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśnego oraz wykonywaniem innych zadań w zakresie ochrony mienia zajmują się strażnicy leśni.

Z pewnym uproszczeniem można przyjąć, że ochrona lasów przed szkodnictwem obejmuje ochronę mienia terenowego - "leśnego" oraz walorów przyrodniczych w zasobach leśnych. W organizacji gospodarczej Lasy Państwowe przyjęto następujące podstawowe grupy rodzajowe szkodnictwa leśnego,

• bezprawne korzystanie z lasu,
• kłusownictwo,
• kradzież albo zniszczenie mienia nadleśnictwa,
• kradzież drewna z lasu państwowego.

Oprócz wymienionych 4-ch grup podstawowych, praktycznie ochroną lasów przed szkodnictwem obejmuje się również:

• ochronę przeciwpożarową (obszarów leśnych),
• ochronę przed szkodliwym korzystaniem z lasów w celach rekreacyjnych.

Bezprawne korzystanie z lasu. Stanowi największą ilość szkód leśnych, które przeważnie są wykroczeniami. Wykroczenia leśne (i polne) zawarte są w Kodeksie wykroczeń: art.148, 149, 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 160, 161, 162, 163, 164, 165, 166.. Najczęściej popełniane wykroczenia to:

1. wjazd i parkowanie pojazdów mechanicznych na terenach leśnych w miejscach niedozwolonych,
2. wykroczenia przeciwko przepisom p. poż.,
3. zaśmiecanie lasu,
4. uszkadzanie drzew i krzewów.

Pamietajmy, że mówiąc o bezprawnym korzystaniu z lasu mówimy o istnieniu konkretnych przepisów określających zasady korzystania z lasu.

Ponadto w 2001 roku w N-ctwie Łęczno odnotowano nowy przestępczy proceder polegający na nielegalnym zbiorze krzewinek borówki czernicy, które są eksportowane do Niemiec.

Kłusownictwo. Stanowi istotną grupę rodzajową szkodnictwa leśnego, o charakterze najbardziej "nieetycznym". Kłusownictwo obejmuje szereg czynów przestępnych, polegających na nielegalnym pozyskiwaniu zwierzyny (zwierząt łownych) albo na usiłowaniu wchodzenia w posiadanie tej zwierzyny. Czyny takie są przestępstwami albo wykroczeniami.

W roku 2001 pracownicy nadleśnictw ujawnili 20 przypadków kłusownictwa - straty wyniosły 29.336 zł. Procederem kłusowniczym objęte były jelenie, dziki, zające, ryby. Narzędzia kłusownicze to: broń palna, wnyka, psy, sieci. Na terenach leśnych zatrzymano kilka osób posiadających nielegalną broń, a podczas przeszukań /wspólnie z Policją/ odnaleziono m.in. dwie jednostki nielegalnie posiadanej broni palnej, materiały wybuchowe, sprzęt i materiały do wyrobu amunicji oraz skóry, cewki i poroże z czaszką skłusowanej zwierzyny. Osoby zajmujące się kłusownictwem czują się bezkarni; bardzo często posiadają zaświadczenia, że leczą się w poradni zdrowia psychicznego, mają ograniczoną zdolność rozpoznawania i kierowania swoim postępowaniem. Dlatego najskuteczniejszą walką z tym procederem jest niszczenie urządzeń kłusowniczych.

Kradzież albo zniszczenie mienia nadleśnictwa. W tej grupie szkodnictwa ujawniono 114 przestępstw i wykroczeń (wykryto 21 sprawców). Wielkość poniesionych strat z tego tytułu w2001r. wyniosła 141.686 zł. i jest wyższa o 27.909 zł. od strat z 2000 roku. Przedmiotem kradzieży były najczęściej sadzonki drzew leśnych ze szkółek, z upraw, z dołów w lesie (75 przypadków), elementy ogrodzenia tj siatka i bramy (7 przypadków), aparatura i różne przedmioty skradzione w wyniku włamań do osad łowieckich, do niezamieszkałych osad tzw. pustostanów (6 przypadków) oraz inne np. szlabany, tablice informacyjne, ostrzegawcze, urządzenia turystyczne w lesie, itd.

Główną przyczyną tak dużej ilości przypadków kradzieży sadzonek jest spadek opłacalności w rolnictwie; powstało dużo nieużytków, działek letniskowych i w związku z tym wzrosło zapotrzebowanie na sadzonki drzew leśnych do zalesień, zadrzewień.

Kradzież drewna z lasu państwowego. Do grupy tej należą kradzieże drewna "z pnia" (gdy następuje wyrąb i kradzież); kradzieże "z gotowego zapasu" (dotyczy drewna wyrobionego). W przypadku gdy wartość skradzionego drewna nie przekracza 75zł. czyn ten jest wykroczeniem.

W 2001 r. zarejestrowano 890 przypadków kradzieży (o 33 więcej niż w roku 2000) - w tym ze sprawcami wykrytymi 352 sprawy. Wartość skradzionego drewna wyniosła 334.597 zł. Masa skradzionego drewna w 2001r. wyniosła 2.790 m³ w tym: 2.341 m³ użytek i 449 m³ opał (o 178 m³ więcej niż w roku 2000). Na terenie dwóch nadleśnictw (Przedbórz i Radomsko) działały zorganizowane grupy przestępcze, które dokonały kradzieży 72 m³ drewna o wartości 19.050 zł.

Można przyjąć, iż przyczyną wzrostu kradzieży drewna jest m.in,

• duże bezrobocie i zubożenie społeczeństwa: sprawcy kradzieży pochodzą głównie ze środowiska wiejskiego i w większości przypadków skradzione drewno służy do zaspakajania własnych potrzeb tj. na opał lub do remontu osad,
• wzrost zainteresowania drewnem średniowymiarowym; przerabianym na palety, skrzynki do owoców lub jako drewno kominkowe,
• wzrastająca penetracja lasu posiadaczy samochodów osobowo-ciężarowych, po drogach udostępnionych dla ruchu lokalnego: następuje kradzież drewna " z gotowego zapasu" a wykrycie sprawcy jest często niemożliwe,
• liberalne orzecznictwo, powodujące poczucie bezkarności wśród sprawców: obecnie sędziowie w sądach grodzkich uznają tego rodzaju sprawy jako znikoma szkodliwość społeczna czynu i w wielu wypadkach odstępują od wymierzania kary grzywny. Taka sytuacja powoduje, że sprawcy tych czynów po wyjściu z budynku sądu często śmieją się, że nie zostali ukarani.

Autor: Lech Mikołajczyk