Działania na rzecz ochrony ptaków drapieżnych prowadzi m.in. Komitet Ochrony Orłów.

KOO powstał w 1981 roku. Od 1991 roku jest zarejestrowany jako organizacja pozarządowa i obecnie zrzesza ponad 300 członków. Nie ma charakteru organizacji masowej. W swych szeregach skupia osoby zajmujące się ochroną i badaniami ptaków drapieżnych w Polsce. W wyniku realizacji wieloletniego programu „Ochrona Orłów i innych rzadkich gatunków ptaków drapieżnych w Polsce” na terenie naszego kraju poznano stan i rozmieszczenie polskich populacji: bielika, rybołowa, orła przedniego, orlików i kań. Obecnie szczególna uwaga jest poświęcana również puchaczowi. Dzięki zdobytej wiedzy i nabytemu doświadczeniu udokumentowano zagrożenia i wypracowano metody ochrony miejsc lęgowych.

We współpracy z leśnikami powołano około 2000 stref ochronnych wokół gniazd skrzydlatych drapieżników. Pozostawianie starych drzewostanów wpływa na zachowanie bioróżnorodności. Często są to minirezerwaty chroniące najciekawsze przyrodniczo fragmenty polskich lasów. Jedną z metod aktywnej ochrony ptaków drapieżnych jest budowa sztucznych platform w miejsce gniazd naturalnych, zagrożonych upadkiem. Na przykład w chwili obecnej ponad połowa populacji rybołowa w Polsce gniazduje na stabilnych sztucznych konstrukcjach.

W ramach prac KOO podejmowane są także często działania edukacyjne. Wydano dużą ilość plakatów, naklejek, folderów i broszur popularyzujących w społeczeństwie wiedzę o ptakach drapieżnych. Przeprowadzono kilkadziesiąt szkoleń pracowników ALP, parków narodowych i krajobrazowych. Wygłoszono wiele wykładów i prelekcji w ośrodkach edukacji ekologicznej, w szkołach i na wyższych uczelniach. Obecnie opracowywany jest pakiet edukacyjny zawierający 20 gotowych scenariuszy zajęć warsztatowych wraz z pomocami dla szkół podstawowych, gimnazjalnych i średnich. Przygotowane materiały mają być rozpowszechnione w środowisku nauczycieli i osób zawodowo zajmujących się edukacją ekologiczną.

Podstawową formą zbierania danych jest coroczny monitoring stanowisk przeprowadzany przez starannie wytypowane osoby posiadające odpowiednie zezwolenia. Polega on na wykonaniu dwóch bezinwazyjnych wizyt w okolicy gniazda. Pierwsza w okresie zajmowania przez ptaki terytorium lęgowego ma na celu stwierdzenie czy ptaki w ogóle są w rewirze. Najczęściej dokonuje się tego bez bezpośredniego zbliżania się do zajętych gniazd. Wystarczy stwierdzenie ptaków bądź ich śladów w bliższym bądź dalszym sąsiedztwie gniazda; na skraju zajmowanego przez ptaki drzewostanu, na brzegu pobliskiego jeziora bądź na nieodległej łące. Celem drugiej wizyty jest określenie sukcesu gniazdowego i ilości odchowanych piskląt. Za pomocą specjalistycznych lunet z bezpiecznej odległości dokonuje się oceny liczby młodych w gnieździe. Zbyt bliskie podchodzenie do gniazd nie jest wskazane ze względu na zachowanie się większości młodych, które na widok człowieka przywarowują do gniazd uniemożliwiając tym samym ich policzenie. Coraz częściej stanowiska wizytowane są wspólnie przez ornitologów i leśników, którzy chętnie włączają się do konkretnych działań ochronnych na rzecz najrzadszych ptaków drapieżnych. Przy okazji monitoringu dodatkowo prowadzone są badania nad składem pokarmowym niektórych gatunków poprzez zbieranie wypluwek.

W skład łódzkiej grupy Komitetu Ochrony Orłów wchodzi kilka osób. Są to zawodowi ornitolodzy, leśnicy, pracownicy parków krajobrazowych oraz praktycy czynnej ochrony ptaków drapieżnych. W ciągu ostatnich kilku lat leśnicy z Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Łodzi i ornitolodzy z Komitetu Ochrony Orłów wspólnie zlokalizowali na terenie województwa łódzkiego kilka gniazd orła bielika. Wojewódzki Konserwator Przyrody w Łodzi w imieniu Wojewody powołał wokół odkrytych stanowisk lęgowych bielika zabezpieczające strefy ochronne, w których działalność człowieka podporządkowana jest dobru ptaków. W wyniku podobnych działań liczebność bielika wzrasta w całym kraju. Po wielu dziesięcioleciach nieobecności stopniowy powrót tego rzadkiego gatunku obserwuje się zatem także w centralnej Polsce. Orientacyjne miejsca i przybliżone daty powstania orlich gniazd podano na załączonej mapce. Wszelkie informacje dotyczące miejsc obserwacji bielika na terenie RDLP Łódź prosimy kierować na adres internetowy autora. Szczególnie cenne są dane z okolic Zalewu Sulejowskiego, Bełchatowa oraz Puszczy Bolimowskiej.

To wielka szansa dana nam przez naturę, że znów możemy cieszyć się widokiem tych maje-statycznych ptaków. Jesteśmy przekonani, że troskliwa opieka leśników i ornitologów przyczyni się do tego, że orzeł bielik na trwałe powróci na niebo centralnej Polski.

Autor: Dariusz Anderwald [ ander@s102.com.pl ]